Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại (2026)

Mỗi lần bạn mở Google Maps, uống một hộp sữa thanh trùng hay đi chụp X-quang, bạn đang dùng thành quả của những người đã mất từ hàng chục, thậm chí hàng trăm năm trước. Danh sách top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất dưới đây không chấm điểm ai “thông minh nhất”, mà trả lời một câu hỏi thực tế hơn: những ai đã thay đổi cách loài người hiểu thế giới sâu nhất, và thay đổi đó còn đứng vững đến hôm nay?

Trạm Xếp Hạng chọn ra 10 cái tên trải dài từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 20, thuộc vật lý, hóa học và sinh học. Bạn sẽ thấy tiêu chí chọn được công khai ngay bên dưới, bảng tóm tắt để xem nhanh, rồi từng người với phát hiện then chốt, bối cảnh ra đời và lý do họ có mặt. Cuối bài là phần tranh luận quen thuộc nhất: ai là nhà khoa học vĩ đại nhất, Newton hay Einstein?

Tiêu chí chọn top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất

Xếp hạng con người luôn có phần chủ quan, nên chúng tôi nói rõ cách làm để bạn tự đánh giá vì sao mỗi người lọt vào top 10. Mỗi nhà khoa học được xem xét theo bốn câu hỏi:

  1. Phát hiện có thay đổi nền móng của một ngành không? Một định luật mở ra cả lĩnh vực mới (như cơ học của Newton hay thuyết tiến hóa của Darwin) được đánh giá cao hơn một khám phá quan trọng nhưng nằm gọn trong lĩnh vực sẵn có.
  2. Phát hiện có đứng vững theo thời gian không? Có những lý thuyết từng nổi tiếng rồi bị thay thế hoàn toàn. Những người trong danh sách này để lại các định luật, phương trình hoặc phương pháp vẫn được dạy và dùng hằng ngày.
  3. Ảnh hưởng có đi ra khỏi phòng thí nghiệm không? Điện, vắc xin, X-quang, định vị vệ tinh, chọn giống cây trồng: chúng tôi ưu tiên những người mà công trình của họ chạm tới đời sống của người bình thường.
  4. Giới khoa học có công nhận rộng rãi không? Chúng tôi tham khảo các cuộc bình chọn của giới chuyên môn, giải Nobel (với những người sống sau năm 1901) và mức độ được trích dẫn trong sách giáo khoa. Đây là tín hiệu tham khảo, không phải điểm số.

Khi lập top 10, chúng tôi còn áp dụng hai nguyên tắc phụ. Thứ nhất, danh sách chỉ gồm nhà khoa học, tức người tìm ra quy luật tự nhiên, chứ không xếp nhà phát minh thuần túy hay kỹ sư (vì vậy Thomas Edison và Nikola Tesla được nhắc ở phần sau thay vì nằm trong top). Thứ hai, chúng tôi tránh để một ngành chiếm trọn danh sách: nếu chỉ xét vật lý, có lẽ cả mười suất đều thuộc về các nhà vật lý.

Thứ tự trong danh sách top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất này phản ánh quan điểm của Trạm Xếp Hạng dựa trên bốn tiêu chí trên. Bạn hoàn toàn có thể đảo vị trí 3 và 4, hoặc đưa một cái tên khác vào, nếu bạn coi trọng tiêu chí khác.

Bảng tóm tắt top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất

Bảng dưới đây giúp bạn nhìn nhanh cả top 10 theo thời đại, lĩnh vực và đóng góp chính.

Hạng Nhà khoa học Năm sinh – mất Lĩnh vực Đóng góp tiêu biểu
1 Isaac Newton 1643 – 1727 Vật lý, toán học Ba định luật chuyển động, định luật vạn vật hấp dẫn
2 Albert Einstein 1879 – 1955 Vật lý Thuyết tương đối, hiệu ứng quang điện
3 Charles Darwin 1809 – 1882 Sinh học Thuyết tiến hóa bằng chọn lọc tự nhiên
4 Galileo Galilei 1564 – 1642 Thiên văn, vật lý Quan sát bằng kính thiên văn, phương pháp thực nghiệm
5 Marie Curie 1867 – 1934 Vật lý, hóa học Nghiên cứu phóng xạ, tìm ra polonium và radium
6 James Clerk Maxwell 1831 – 1879 Vật lý Các phương trình điện từ, ánh sáng là sóng điện từ
7 Louis Pasteur 1822 – 1895 Vi sinh, hóa học Thuyết mầm bệnh, thanh trùng, vắc xin dại
8 Michael Faraday 1791 – 1867 Vật lý, hóa học Cảm ứng điện từ, nền tảng của máy phát điện
9 Gregor Mendel 1822 – 1884 Sinh học Quy luật di truyền
10 Antoine Lavoisier 1743 – 1794 Hóa học Định luật bảo toàn khối lượng, hóa học hiện đại

Ghi chú: năm sinh của Newton theo lịch Gregory hiện hành là 1643; theo lịch Julius mà nước Anh dùng thời đó, ông sinh ngày 25/12/1642.

1. Isaac Newton

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Năm 1687, Isaac Newton xuất bản cuốn Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (thường gọi tắt là Principia). Trong đó, ông đưa ra ba định luật chuyển động và định luật vạn vật hấp dẫn, chứng minh rằng cùng một lực khiến quả táo rơi xuống đất cũng giữ Mặt Trăng quay quanh Trái Đất. Trước Newton, bầu trời và mặt đất được xem như hai thế giới với hai bộ luật khác nhau. Sau Newton, chúng là một. Đó là lý do ông đứng đầu danh sách top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất của chúng tôi.

Tầm vóc của ông còn nằm ở công cụ. Để mô tả chuyển động liên tục, Newton phát triển phép tính vi phân và tích phân (cùng thời với Gottfried Leibniz, hai người từng tranh chấp gay gắt về quyền ưu tiên). Ông cũng nghiên cứu quang học, chỉ ra ánh sáng trắng là tổ hợp nhiều màu, và chế tạo kính thiên văn phản xạ đầu tiên dùng được trong thực tế.

Một ví dụ dễ hình dung: khi các kỹ sư tính quỹ đạo phóng vệ tinh hay đường bay của tàu thăm dò tới sao Hỏa, phần lớn phép tính vẫn dựa trên cơ học Newton. Thuyết tương đối của Einstein chỉ cần đến khi vận tốc rất lớn hoặc trường hấp dẫn rất mạnh. Hơn ba trăm năm sau, ba định luật Newton vẫn là phần kiến thức nền của môn vật lý ở trường phổ thông Việt Nam.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Anh
Lĩnh vực Vật lý, toán học, thiên văn học
Công trình tiêu biểu Principia (1687), Opticks (1704)
Vai trò khác Chủ tịch Hội Hoàng gia Anh từ năm 1703

Vì sao có mặt trong danh sách: Newton thống nhất vật lý trên trời và dưới đất bằng toán học, tạo ra khung tư duy mà mọi ngành khoa học tự nhiên sau này đều kế thừa.

2. Albert Einstein

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Năm 1905, khi đang làm nhân viên thẩm định tại văn phòng cấp bằng sáng chế ở Bern (Thụy Sĩ), Albert Einstein công bố bốn bài báo trong cùng một năm: về hiệu ứng quang điện, chuyển động Brown, thuyết tương đối hẹp và mối liên hệ giữa khối lượng với năng lượng (công thức E = mc²). Giới vật lý gọi đó là “năm kỳ diệu” của ông. Đến nay, Einstein vẫn là nhà khoa học nổi tiếng thế giới mà gần như ai cũng nhận ra qua một bức ảnh.

Mười năm sau, năm 1915, Einstein hoàn thiện thuyết tương đối rộng, mô tả hấp dẫn không phải là một lực kéo vô hình mà là sự cong của không thời gian. Năm 1919, đoàn quan sát nhật thực do Arthur Eddington dẫn đầu ghi nhận ánh sáng sao bị bẻ cong khi đi gần Mặt Trời, đúng như dự đoán, và tên tuổi Einstein trở nên nổi tiếng toàn cầu.

Có một chi tiết ít người để ý: giải Nobel Vật lý của Einstein không trao cho thuyết tương đối. Theo trang chính thức của Quỹ Nobel, ông được trao giải năm 1921 “vì những đóng góp cho vật lý lý thuyết, đặc biệt là việc khám phá định luật của hiệu ứng quang điện”, và nhận giải vào năm 1922. Hiệu ứng quang điện chính là nguyên lý đứng sau pin mặt trời và cảm biến máy ảnh ngày nay.

Còn thuyết tương đối thì nằm ngay trong điện thoại của bạn. Đồng hồ trên các vệ tinh định vị chạy lệch so với đồng hồ dưới mặt đất vài chục micro giây mỗi ngày do hiệu ứng tương đối. Nếu không hiệu chỉnh, sai số vị trí sẽ tích lũy thành nhiều kilômét chỉ sau một ngày. Năm 2015, hệ thống LIGO lần đầu ghi nhận sóng hấp dẫn, xác nhận thêm một dự đoán Einstein đưa ra từ một thế kỷ trước. Nếu bạn thích xem cách điện ảnh khai thác những ý tưởng như không thời gian cong, có thể tham khảo Top 10 phim khoa học viễn tưởng hay nhất mọi thời đại.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Sinh ở Đức, sau mang quốc tịch Thụy Sĩ và Mỹ
Lĩnh vực Vật lý lý thuyết
Công trình tiêu biểu Thuyết tương đối hẹp (1905), thuyết tương đối rộng (1915)
Giải thưởng Nobel Vật lý 1921

Vì sao có mặt trong danh sách: Einstein viết lại khái niệm thời gian, không gian và hấp dẫn, những thứ tưởng như hiển nhiên suốt hơn hai thế kỷ sau Newton.

3. Charles Darwin

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Năm 1831, chàng trai 22 tuổi Charles Darwin lên tàu HMS Beagle cho chuyến khảo sát vòng quanh thế giới kéo dài gần năm năm. Những mẫu vật thu thập ở Nam Mỹ và quần đảo Galápagos, đặc biệt là sự khác biệt nhỏ giữa các loài chim và rùa ở từng hòn đảo, trở thành hạt giống cho ý tưởng lớn nhất đời ông, ý tưởng đưa Darwin vào top 10 của chúng tôi.

Darwin mất hơn hai mươi năm để tích lũy bằng chứng trước khi công bố. Năm 1858, khi biết Alfred Russel Wallace cũng đi đến ý tưởng tương tự, hai người bạn của Darwin là Charles Lyell và Joseph Hooker sắp xếp để bài viết của cả hai được đọc cùng lúc tại Hội Linnean ở London. Năm 1859, cuốn Nguồn gốc các loài ra đời, giải thích rằng các loài biến đổi qua nhiều thế hệ nhờ chọn lọc tự nhiên: cá thể nào có đặc điểm phù hợp với môi trường hơn thì sống sót và sinh sản nhiều hơn.

Sức nặng của thuyết tiến hóa nằm ở chỗ nó nối mọi ngành sinh học lại với nhau. Từ việc vi khuẩn kháng kháng sinh (một quá trình chọn lọc diễn ra ngay trong bệnh viện) cho đến việc các nhà khoa học theo dõi biến chủng virus cúm mỗi mùa để cập nhật vắc xin, tư duy tiến hóa là công cụ làm việc hằng ngày. Nhà di truyền học Theodosius Dobzhansky từng viết một câu được trích dẫn rất nhiều: trong sinh học, không điều gì có nghĩa nếu không đặt dưới ánh sáng của tiến hóa.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Anh
Lĩnh vực Sinh học, địa chất
Công trình tiêu biểu Nguồn gốc các loài (1859), Nguồn gốc loài người (1871)
Chuyến khảo sát HMS Beagle (1831 – 1836)

Vì sao có mặt trong danh sách: Darwin đưa ra lời giải thích tự nhiên cho sự đa dạng của sự sống, biến sinh học từ ngành mô tả thành ngành có lý thuyết nền tảng.

4. Galileo Galilei

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Nếu phải chọn một người đặt nền cho cách làm khoa học hiện đại (đặt câu hỏi, đo đạc, kiểm chứng bằng thí nghiệm thay vì dựa vào uy tín của sách cổ), nhiều nhà sử học sẽ chọn Galileo Galilei. Trong khảo sát PhysicsWeb năm 1999 được nhắc ở phần sau, Galileo đứng thứ tư, và tên ông có mặt trong hầu hết danh sách nhà khoa học vĩ đại nhất mọi thời đại mà chúng tôi tham khảo. Ông nghiên cứu chuyển động của vật rơi và con lắc bằng đo đạc cụ thể, mở đường cho các định luật mà Newton hoàn thiện sau này.

Năm 1609, sau khi nghe tin về một dụng cụ phóng to vật ở Hà Lan, Galileo tự chế kính thiên văn và hướng nó lên bầu trời. Đầu năm 1610, ông phát hiện bốn mặt trăng lớn quay quanh sao Mộc, quan sát các ngọn núi trên Mặt Trăng và sau đó là các pha của sao Kim. Những quan sát này ủng hộ mô hình Mặt Trời làm trung tâm của Copernicus.

Cái giá ông phải trả rất đắt. Sau khi xuất bản cuốn Đối thoại về hai hệ thống thế giới chính năm 1632, Galileo bị Tòa án dị giáo xét xử năm 1633, buộc phải rút lại quan điểm và sống dưới hình thức quản thúc tại gia đến cuối đời. Phải đến năm 1992, Giáo hoàng Gioan Phaolô II mới chính thức thừa nhận Giáo hội đã sai trong vụ việc này. Ngày nay, bốn mặt trăng ông tìm thấy vẫn được gọi chung là “các vệ tinh Galileo”.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Ý (thời đó là Đại công quốc Tuscany)
Lĩnh vực Thiên văn học, vật lý, toán học
Công trình tiêu biểu Sứ giả của các vì sao (1610), Hai khoa học mới (1638)
Phát hiện nổi bật Bốn vệ tinh lớn của sao Mộc

Vì sao có mặt trong danh sách: Galileo biến quan sát và thí nghiệm thành trọng tài cuối cùng của khoa học, chấp nhận trả giá bằng tự do của chính mình.

5. Marie Curie

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Marie Curie (tên khai sinh Maria Skłodowska) rời Ba Lan sang Paris học tập khi nữ giới gần như không được vào đại học ở quê nhà. Cùng chồng là Pierre Curie, bà nghiên cứu hiện tượng mà chính bà đặt tên là “phóng xạ”, và năm 1898 hai người công bố tìm ra hai nguyên tố mới: polonium (đặt theo tên Ba Lan) và radium. Bà là gương mặt nữ duy nhất trong top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất lần này.

Năm 1903, bà cùng Pierre Curie và Henri Becquerel nhận giải Nobel Vật lý, trở thành người phụ nữ đầu tiên đoạt giải Nobel. Năm 1911, bà nhận thêm giải Nobel Hóa học cho việc tìm ra radium, polonium và tách được radium tinh khiết. Theo hồ sơ của Quỹ Nobel, bà là người đầu tiên trong lịch sử nhận hai giải Nobel. Đến nay, bà vẫn là người duy nhất đoạt Nobel ở hai lĩnh vực khoa học khác nhau.

Ứng dụng của nghiên cứu phóng xạ hiện diện trong xạ trị ung thư, y học hạt nhân và nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh. Trong Thế chiến thứ nhất, Marie Curie còn tổ chức các xe X-quang lưu động ra mặt trận để giúp bác sĩ tìm mảnh đạn trong cơ thể thương binh. Bà qua đời năm 1934 vì bệnh liên quan đến việc tiếp xúc phóng xạ lâu dài; các cuốn sổ ghi chép của bà đến nay vẫn được bảo quản cẩn thận vì còn nhiễm xạ.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Sinh ở Ba Lan, sau mang quốc tịch Pháp
Lĩnh vực Vật lý, hóa học
Phát hiện tiêu biểu Polonium và radium (1898)
Giải thưởng Nobel Vật lý 1903, Nobel Hóa học 1911

Vì sao có mặt trong danh sách: Marie Curie mở ra ngành nghiên cứu phóng xạ, đặt nền cho vật lý nguyên tử và y học hạt nhân, trong một thời đại gần như đóng cửa với nhà khoa học nữ.

6. James Clerk Maxwell

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Trong top 10 này, cái tên James Clerk Maxwell ít quen thuộc với người đọc phổ thông hơn Newton hay Einstein, nhưng giới vật lý đánh giá ông ngang hàng với hai người này. Trong một cuộc khảo sát của PhysicsWeb (thuộc tạp chí Physics World) năm 1999 về những nhà khoa học có đóng góp quan trọng nhất cho vật lý, Maxwell đứng thứ ba, chỉ sau Newton và Einstein.

Năm 1865, Maxwell công bố lý thuyết thống nhất điện và từ thành một hệ phương trình. Từ các phương trình đó, ông tính ra rằng sóng điện từ lan truyền với tốc độ đúng bằng tốc độ ánh sáng, và kết luận ánh sáng chính là một dạng sóng điện từ. Hơn hai mươi năm sau, Heinrich Hertz tạo ra và đo được sóng vô tuyến trong phòng thí nghiệm, xác nhận dự đoán của ông.

Hãy nghĩ về những thứ bạn dùng trong một ngày: sóng Wi-Fi, sóng 4G, lò vi sóng, radio trên xe máy, tia X ở phòng khám. Tất cả đều là sóng điện từ, và đều được mô tả bằng các phương trình Maxwell. Ông cũng là người tạo ra bức ảnh màu đầu tiên năm 1861 (chụp một dải ruy băng kẻ ca rô) bằng cách chồng ba ảnh lọc màu đỏ, lục, lam, nguyên lý mà màn hình điện thoại vẫn dùng.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Scotland (Vương quốc Anh)
Lĩnh vực Vật lý toán, điện từ học, nhiệt động học
Công trình tiêu biểu Một lý thuyết động lực học về trường điện từ (1865)
Dự đoán nổi bật Ánh sáng là sóng điện từ

Vì sao có mặt trong danh sách: Maxwell thống nhất điện, từ và ánh sáng trong một lý thuyết, đặt nền cho toàn bộ công nghệ viễn thông hiện đại.

7. Louis Pasteur

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Vào giữa thế kỷ 19, nhiều người vẫn tin rằng sinh vật nhỏ có thể tự sinh ra từ chất hữu cơ thối rữa. Louis Pasteur bác bỏ quan niệm này bằng thí nghiệm bình cổ cong nổi tiếng: nước dùng đun sôi trong bình có cổ uốn cong không bị hỏng, vì bụi và vi sinh vật trong không khí bị giữ lại ở chỗ cong. Thí nghiệm này góp phần củng cố thuyết mầm bệnh, cho rằng nhiều bệnh do vi sinh vật gây ra.

Ứng dụng đến rất nhanh. Pasteur phát triển phương pháp đun nóng vừa phải để diệt vi khuẩn gây hỏng rượu vang và bia, về sau được áp dụng cho sữa và mang tên ông: phương pháp thanh trùng Pasteur (pasteurization). Năm 1885, ông thử nghiệm vắc xin phòng bệnh dại trên cậu bé Joseph Meister bị chó dại cắn, và cậu bé sống sót.

Với người Việt, Pasteur có lẽ là nhà khoa học nổi tiếng thế giới gần gũi nhất trong top 10. Viện Pasteur Sài Gòn (nay là Viện Pasteur TP.HCM) được thành lập năm 1891 bởi Albert Calmette, một học trò của Pasteur, và thường được xem là viện Pasteur đầu tiên ở hải ngoại. Năm 1895, Alexandre Yersin, cũng thuộc thế hệ học trò Pasteur, lập viện Pasteur tại Nha Trang. Ở trung tâm TP.HCM, đường Pasteur cũng mang tên ông.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Pháp
Lĩnh vực Vi sinh vật học, hóa học, miễn dịch học
Công trình tiêu biểu Thuyết mầm bệnh, phương pháp thanh trùng, vắc xin dại (1885)
Di sản Viện Pasteur Paris (khánh thành 1888) và mạng lưới viện Pasteur toàn cầu

Vì sao có mặt trong danh sách: Pasteur biến hiểu biết về vi sinh vật thành công cụ cứu người, từ thực phẩm an toàn hơn đến vắc xin.

8. Michael Faraday

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Michael Faraday gần như không được học hành chính quy. Ông bắt đầu là thợ học việc đóng sách ở London, tự đọc những cuốn sách khoa học đi qua tay mình, rồi xin làm trợ lý cho nhà hóa học Humphry Davy tại Viện Hoàng gia năm 1813. Câu chuyện của ông là bằng chứng rằng tò mò và kiên trì đôi khi đi xa hơn bằng cấp, và trong top 10 này, ông là người đi lên từ điểm xuất phát thấp nhất về học vấn.

Năm 1821, Faraday tạo ra chuyển động quay liên tục bằng điện và từ, tiền thân của động cơ điện. Năm 1831, ông phát hiện cảm ứng điện từ: khi từ trường thay đổi qua một cuộn dây, dòng điện xuất hiện. Đây là nguyên lý của máy phát điện và máy biến áp. Nói cách khác, gần như mọi dòng điện chạy trong ổ cắm nhà bạn đều được tạo ra nhờ hiện tượng Faraday tìm thấy.

Faraday không giỏi toán, nên ông hình dung lực điện và lực từ bằng các “đường sức” trong không gian. Chính Maxwell sau này đã dịch trực giác đó sang ngôn ngữ toán học. Faraday cũng khởi xướng chuỗi Bài giảng Giáng sinh cho thiếu niên tại Viện Hoàng gia từ năm 1825, một truyền thống vẫn tiếp tục đến ngày nay. Đơn vị điện dung “farad” được đặt theo tên ông, nên học sinh nào học đến phần tụ điện cũng gặp lại cái tên Faraday.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Anh
Lĩnh vực Vật lý, hóa học
Phát hiện tiêu biểu Cảm ứng điện từ (1831), động cơ điện sơ khai (1821)
Di sản Đơn vị farad, Bài giảng Giáng sinh tại Viện Hoàng gia

Vì sao có mặt trong danh sách: Faraday tìm ra cách biến chuyển động thành điện năng, đặt nền cho nền văn minh điện khí hóa mà chúng ta đang sống.

9. Gregor Mendel

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Gregor Mendel là một tu sĩ dòng Augustinô tại tu viện ở Brno (nay thuộc Cộng hòa Séc). Trong khoảng tám năm, ông trồng và lai hàng chục nghìn cây đậu Hà Lan trong khu vườn tu viện, ghi chép cẩn thận các đặc điểm như màu hạt, hình dạng hạt, chiều cao cây qua nhiều thế hệ.

Kết quả là các quy luật di truyền: đặc điểm được truyền qua những “nhân tố” riêng biệt (ngày nay gọi là gen), có tính trội và lặn, và phân ly theo những tỉ lệ có thể dự đoán. Mendel trình bày công trình năm 1865 và công bố năm 1866, nhưng gần như không ai chú ý. Phải đến năm 1900, ba nhà khoa học độc lập mới tái phát hiện công trình của ông, khi Mendel đã qua đời được 16 năm.

Mendel là trường hợp hiếm trong top 10 này: công trình của ông bị bỏ quên suốt 34 năm. Câu chuyện của ông là lời nhắc rằng tầm vóc khoa học không phải lúc nào cũng được nhận ra ngay: người mà nhiều nhà sinh học xếp vào hàng nhà khoa học vĩ đại nhất mọi thời đại lại sống và mất trong vô danh.

Ngày nay, quy luật Mendel là bài học nhập môn của sinh học di truyền ở trường phổ thông, và là nền móng cho chọn giống cây trồng, vật nuôi cũng như tư vấn di truyền trong y học. Khi kết hợp với thuyết tiến hóa của Darwin vào đầu thế kỷ 20, nó tạo thành nền tảng của sinh học hiện đại.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Áo (thời Đế quốc Áo)
Lĩnh vực Sinh học, di truyền học
Công trình tiêu biểu Thí nghiệm lai đậu Hà Lan, công bố năm 1866
Được công nhận Năm 1900, sau khi ông qua đời

Vì sao có mặt trong danh sách: Mendel tìm ra quy luật di truyền bằng phương pháp thống kê cẩn trọng, đặt nền cho di truyền học, dù cả đời không được ghi nhận.

10. Antoine Lavoisier

Top 10 Nhà Khoa Học Vĩ Đại Nhất Mọi Thời Đại

Trước Antoine Lavoisier, hóa học còn vướng nhiều khái niệm mơ hồ, nổi bật là thuyết “phlogiston” cho rằng vật cháy là do giải phóng một chất vô hình. Lavoisier dùng cân chính xác để đo khối lượng trước và sau phản ứng, và chứng minh rằng sự cháy là quá trình kết hợp với oxy. Ông cũng là người đặt tên cho oxy và hydro.

Từ các phép đo đó, ông phát biểu định luật bảo toàn khối lượng: trong phản ứng hóa học, vật chất không tự mất đi hay sinh ra. Năm 1789, ông xuất bản cuốn Chuyên luận cơ bản về hóa học, cùng các cộng sự xây dựng hệ thống gọi tên hóa chất có quy tắc, thay cho những cái tên tùy tiện trước đó. Đây là lý do ông thường được gọi là “cha đẻ của hóa học hiện đại” và giữ suất cuối cùng trong top 10, đại diện cho ngành hóa học.

Cuộc đời ông kết thúc bi thảm. Vì từng tham gia tổ chức thu thuế cho triều đình, Lavoisier bị xử chém năm 1794 trong thời kỳ khủng bố của Cách mạng Pháp. Nhà toán học Joseph-Louis Lagrange được cho là đã nói: chỉ cần một khoảnh khắc để chặt cái đầu ấy, nhưng có lẽ một trăm năm cũng chưa chắc sinh ra được cái đầu thứ hai như vậy.

Thông tin Chi tiết
Quốc tịch Pháp
Lĩnh vực Hóa học
Công trình tiêu biểu Chuyên luận cơ bản về hóa học (1789)
Đóng góp nổi bật Định luật bảo toàn khối lượng, đặt tên oxy và hydro

Vì sao có mặt trong danh sách: Lavoisier đưa phép đo định lượng vào hóa học, biến ngành này từ kinh nghiệm rời rạc thành khoa học chính xác.

Ai là nhà khoa học vĩ đại nhất: Newton hay Einstein?

Câu hỏi ai là nhà khoa học vĩ đại nhất là cuộc tranh luận không có hồi kết, và câu trả lời phụ thuộc vào cách bạn hỏi. Ngay cả giới vật lý cũng chia làm hai phía. Theo bài viết của Physics World năm 1999, trong cuộc khảo sát của PhysicsWeb, Newton xếp thứ nhất, Einstein thứ hai, tiếp theo là Maxwell, Galileo và Paul Dirac.

Einstein thực ra nhận được nhiều phiếu bầu hơn, nhưng Newton có tổng điểm cao hơn do cách tính điểm theo thứ hạng. Cùng bài viết cũng nhắc đến một cuộc thăm dò khác của Physics World với các nhà vật lý hàng đầu, không yêu cầu xếp hạng, và lần đó Einstein đứng đầu.

Xét theo tiêu chí “người đặt nền móng”, Newton có lợi thế: ông xây dựng gần như từ đầu cả bộ khung cơ học và công cụ toán học để mô tả nó. Xét theo tiêu chí “người dám phá vỡ điều hiển nhiên”, Einstein nổi bật hơn: ông chỉ ra rằng ngay cả bộ khung của Newton cũng chỉ là trường hợp gần đúng.

Còn nếu mở rộng ra toàn bộ khoa học, chứ không chỉ vật lý, Darwin là ứng viên nặng ký. Thuyết tiến hóa thay đổi cách loài người nhìn nhận chính mình, một tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài khoa học, chạm tới triết học và văn hóa. Chính Einstein từng treo ảnh Newton, Faraday và Maxwell trong phòng làm việc, như một cách thừa nhận rằng ông đứng trên vai những người đi trước.

Những nhà khoa học nổi tiếng thế giới chưa có tên trong top 10

Một danh sách top 10 luôn để lại những cái tên đáng tiếc. Nhiều bảng xếp hạng nhà khoa học vĩ đại nhất mọi thời đại khác vẫn đưa các nhà khoa học nổi tiếng thế giới dưới đây vào, kèm lý do chúng tôi đặt họ ở nhóm “suýt lọt top”.

Aristotle đặt nền cho logic học và phân loại sinh vật, nhưng nhiều kết luận vật lý của ông về chuyển động và vũ trụ đã bị Galileo và Newton bác bỏ, nên không đạt tiêu chí “đứng vững theo thời gian”.

Nicolaus Copernicus và Johannes Kepler là hai mắt xích quan trọng của cuộc cách mạng thiên văn. Copernicus đề xuất mô hình Mặt Trời làm trung tâm, Kepler tìm ra ba định luật quỹ đạo hình elip. Cả hai đều xứng đáng, nhưng phần lớn ý nghĩa công trình của họ được hoàn thiện trong hệ thống của Newton.

Niels Bohr và Werner Heisenberg là những người dựng nên cơ học lượng tử, nền tảng của chất bán dẫn và máy tính. Cơ học lượng tử là thành quả của cả một thế hệ, khó quy công cho một cá nhân như thuyết tương đối với Einstein.

Nikola Tesla và Thomas Edison rất nổi tiếng ở Việt Nam, nhưng họ là nhà phát minh và kỹ sư hơn là người khám phá quy luật tự nhiên mới. Hệ thống điện xoay chiều của Tesla dựa trực tiếp trên cảm ứng điện từ của Faraday.

Alan Turing đặt nền cho khoa học máy tính lý thuyết, còn Stephen Hawking có những đóng góp quan trọng về lỗ đen. Nếu danh sách được làm riêng cho thế kỷ 20, cả hai đều có cơ hội góp mặt. Cả chín cái tên trên đều nổi tiếng thế giới, chỉ khác nhau ở mức độ khớp với bốn tiêu chí của chúng tôi.

Vì sao danh sách nhà khoa học vĩ đại nhất mọi thời đại thường nghiêng về châu Âu?

Bạn có thể nhận ra cả mười người trong top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất đều sống ở châu Âu. Đây là hạn chế có thật của hầu hết bảng xếp hạng nhà khoa học vĩ đại nhất mọi thời đại, và nên được nói thẳng thay vì lờ đi.

Lý do chính là lịch sử thể chế: khoa học hiện đại, với phương pháp thực nghiệm, tạp chí khoa học và các hội học thuật như Hội Hoàng gia Anh, hình thành ở châu Âu từ thế kỷ 17. Những nhà khoa học nổi tiếng thế giới làm việc trong hệ thống đó được ghi chép, trích dẫn và kế thừa liên tục, nên dễ hiện diện trong các bảng xếp hạng về sau.

Điều đó không có nghĩa thế giới bên ngoài châu Âu đứng ngoài khoa học. Các học giả thời Hoàng kim Hồi giáo như Ibn al-Haytham (nghiên cứu quang học) hay Al-Khwarizmi (người mà từ “algorithm”, thuật toán, bắt nguồn từ tên ông) đã đi trước nhiều thế kỷ. Thế kỷ 20 và 21 cũng chứng kiến ngày càng nhiều nhà khoa học từ châu Á và các khu vực khác nhận giải Nobel. Một bảng xếp hạng làm sau năm mươi năm nữa rất có thể sẽ đa dạng hơn hiện nay.

Câu hỏi thường gặp

Ai được xem là nhà khoa học vĩ đại nhất mọi thời đại? Không có đáp án duy nhất cho câu hỏi ai là nhà khoa học vĩ đại nhất. Newton và Einstein là hai cái tên được nhắc nhiều nhất, Darwin thường đứng ngay sau nếu xét toàn bộ khoa học. Thứ hạng phụ thuộc vào tiêu chí bạn ưu tiên.

Tại sao Nikola Tesla không có trong top 10? Danh sách top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất của Trạm Xếp Hạng chỉ xét người tìm ra quy luật tự nhiên mới. Tesla là nhà phát minh xuất sắc, nhưng các phát minh của ông dựa trên nguyên lý Faraday và Maxwell đã tìm ra trước đó.

Có nhà khoa học nữ nào trong danh sách không? Có, Marie Curie ở vị trí thứ 5 trong top 10. Bà là người phụ nữ đầu tiên đoạt giải Nobel và là người duy nhất đoạt Nobel ở hai ngành khoa học khác nhau.

Danh sách này có cập nhật không? Danh sách này dựa trên những đóng góp đã được lịch sử kiểm chứng, nên ít thay đổi. Trạm Xếp Hạng sẽ rà soát lại khi có thay đổi đáng kể trong cách giới khoa học đánh giá, hoặc khi bạn đọc góp ý những cái tên xứng đáng.

Bạn sẽ xếp ai lên đầu bảng top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất?

Nhìn lại cả mười người, điểm chung của họ không phải là thiên tài bẩm sinh, mà là thói quen đặt câu hỏi với những điều ai cũng cho là hiển nhiên: vì sao vật rơi, ánh sáng là gì, sự sống từ đâu ra, vì sao sữa bị chua. Trong top 10 này, Newton và Einstein có thể tranh nhau vị trí số một tùy cách bạn đặt tiêu chí, Darwin hay Curie có thể đứng cao hơn nếu bạn coi trọng ảnh hưởng tới đời sống và xã hội.

Nếu được tự lập top 10 nhà khoa học vĩ đại nhất của riêng mình, bạn sẽ giữ ai, bỏ ai, và đưa nhà khoa học nổi tiếng thế giới nào vào thay? Mỗi người trả lời câu hỏi ai là nhà khoa học vĩ đại nhất theo một cách khác nhau, và đó chính là điều làm cuộc tranh luận này thú vị. Hãy để lại câu trả lời, và cho chúng tôi biết tiêu chí bạn coi trọng nhất.